Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 4

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen cumhur şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, rağbet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü demeında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makalelan ve zamanla anonimleşatır bir nazım biçimidir. Türküler ana kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki kuartetklere (üçlük veya ikilik de olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise cumhur dilinde “rabıt” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında gene edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Türkünün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir cumhur şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en açık özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece adetsı itibarıyla bir sınırlama gerçekleşemez.

Türkülerin mehabetli çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Türküler bu şekilde cumhurın varlıkı olurlar ve cumhurın her kesimine seslenme eden sanat adamılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir çalgı türüdür. Türküler çoğu misil, bir huy fenomenı ya da bir kahramanlık huzursında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arsa adlarının, hatta mevzuların birlikte değişmiş olduğu görüldüğü bağırsakin, nerede doğduklarını saptamak ferleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakarak usulsüz ve usullü ırlamakler olarak dü başkalık yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı bağırsakine yer uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise ekseriya olta havaları arsa tuzakır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da gücenmiş cazibe adı verilmektedir.

Türklerde aksiyonlenen konulara bakarak de sınıflama fail yazarlar vardır. Mevzularına bakarak ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Natür ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti ırlamakleri
Tören ırlamakleri
İş ırlamakleri
Mukabillıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Entrika ırlamakleri
Doğa ve efsanevi ırlamakleri
Efe ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve dokunaklıklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri