Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 2

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen cumhur şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nispet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü manaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve makul bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle ovalan ve giderek anonimleneşeli bir nazım biçimidir. ırlamakler esas flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik bile olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise cumhur dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yeniden edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

ırlamaknün makul bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir cumhur şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en saydam özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Kısaca hece sayısı itibarıyla bir sınırlama gerçekleşemez.

ırlamaklerin koca çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. ırlamakler bu şekilde cumhurın emtiaı olurlar ve cumhurın her kesimine hitap fail sanatkârlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir musiki türüdür. ırlamakler çoğu nöbet, bir doğa hikâyeı evet da bir kahramanlık mukabilsında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arazi adlarının, ayrıca mevzuların bile değişmiş olduğu görüldüğü bâtınin, nerede doğduklarını saptamak hızleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere nazaran usulsüz ve usullü ırlamakler olarak iki kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı bâtınine saha uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise ekseriyetle oyun havaları arazi hileır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırıntı esir adı verilmektedir.

Türklerde işçiliklenen konulara nazaran bile sınıflama fail yazarlar vardır. Mevzularına nazaran ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Natür ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askerlik ırlamakleri
Merasim ırlamakleri
İş ırlamakleri
Içinlıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Oyun ırlamakleri
Beğeni ve efsanevi ırlamakleri
Zeybek ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve biberliklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri